Het hart van Oma

Mijn moeder staat hier naast haar moeder, mijn oma. Oma is jarig maar ik ben vergeten hoe oud ze hier werd. Het doet er ook niet zoveel toe: oma is zich er niet meer van bewust. Ze heeft namelijk bijna 10 jaar in een verpleeghuis gewoond omdat ze dementeerde.

Mijn oma had alzheimer.

Deze vorm van dementie treft de meeste mensen. Kenmerkend is het verlies van geheugen, waarbij de jongste herinneringen het eerste verdwijnen.

Vreemd genoeg was het dementeringsproces bij mijn oma een zege voor mijn moeder. Dat zal ik uitleggen.

Na de dood van haar man in 1958 raakte mijn oma in een diepe crisis: ze werd depressief en liet haar leven door haar vingers glijden. Maar langzaam is ze hier weer uit omhoog gekrabbeld, alhoewel het altijd sporen bij haar heeft achtergelaten. Ze bleef boos over wat het leven haar had aangedaan. In haar gedrag was ze veelal ronduit afwijzend en lelijk tegen mijn moeder, haar enige dochter. Hun relatie was dan ook altijd wat gespannen.

Mijn oma weet het aan haar afkomst. Ze kwam namelijk van Terschelling en hierover zei ze vaak:"Terschellingers hebben geen hart..."

Een complexe vrouw.

Mijn moeder heeft haar moeder nooit in de steek gelaten. Toen mijn oma op oudere leeftijd in Amsterdam dreigde te vereenzamen, zorgde mijn moeder dat ze in Gouda (daar woonden mijn ouders) een plekje kreeg. Vrijwel dagelijks zorgde ze voor haar moeder, alhoewel ze hier nauwelijks waardering voor kreeg.

Voor ons werd het duidelijk dat mijn oma aan het dementeren was, toen we haar hielpen bij de verhuizing van haar appartement naar een verzorgingshuis. Overal in het appartement lagen rommeltjes verstopt; in de koelkast troffen we uitsluitend bedorven waar en mijn oma verkeerde in een staat van chaotische paniek.

Eenmaal in het verzorgingshuis ging dit wel weer beter, maar een dementeringsproces is niet te stoppen. Dit gaat onverdroten door. Het sloopt en het sloopt.

Wonderlijk genoeg sloopte het bij mijn oma geleidelijk aan haar sluimerende boosheid en wrok tegen het leven.

Ze veranderde langzamerhand in een zachtaardige, vriendelijke vrouw.

En ze hield opeens van knuffelen....

Mijn moeder kon haar moeder eindelijk knuffelen en ze kreeg er waarderende glimlachjes en aaitjes over haar wang voor terug.

Ze is 97 jaar oud geworden, mijn oma.

En ze bleek toch echt een groot hart te hebben...

Wat is Sinterklaas in het Russisch? *)

Waarom ik vanmorgen, toen ik wakker werd, als eerste moest denken aan Sinterklaas?

Ik weet het niet.

Misschien door iets waarmee ik door de wekkerradio was gewekt? Gedachten maken soms de meest wonderlijke sprongen. Ik raak er niet van in de war. Vrijwel op hetzelfde ogenblik realiseer ik me dat ik in mijn bed lig en dat het zaterdag is. Straks een afspraak en ook nog even mijn jongste dochter naar de rugbytraining brengen. Het is allemaal een kwestie van milliseconden en Sinterklaas is dan alweer uit beeld verdwenen.

Dat is wel anders wanneer je dementeert. Je kan midden in de nacht wakker worden en denken aan je moeder. Voor je het weet sta je naast je bed en ben je jezelf aan het aankleden. Mogelijk dat, wanneer je in het donker in een druilerige regen over een jou onbekende straat zwerft, je je begint te realiseren dat er iets niet klopt. Maar dan is het al te laat en moet je maar zien hoe je thuis komt.

Nu ik het toch over Sinterklaas heb.

Ik ben hem enige jaren geweest.

Natuurlijk, niet de echte, ik zou niet durven om in zijn heilige sloffen te treden, maar wel een serieuze hulpsinterklaas. In een verpleeghuis. Samen met nog twee andere hulpsinterklazen (het was een groot verpleeghuis) trok ik over de afdelingen. Ik had de gewoonte aangenomen om niet alleen in de huiskamer, waar de meeste bewoners met hun familie (en vaak kleinkinderen) zich hadden verzameld, te komen. Ik liep ook even langs de slaapzalen.

Zo passeerde ik, op een afdeling met bewoners met dementie, een keer een slaapkamer waar een hoogbejaarde man in alle rust achter een bureau een boek bestudeerde. Ik klopte aan en de man wenkte me vriendelijk naar binnen. Hij gaf geen enkele reactie op het feit dat Sinterklaas binnen kwam.

Op zijn leeftijd hoef je je nergens meer over te verbazen en dat deed hij dan ook niet.

Ik ging even naast hem zitten en vroeg hem waar hij mee bezig was. Hij hield het boek omhoog. Ik zag een voor mij onleesbaar schrift.

"Russisch", verklaarde hij.

Hij legde het boek weg, "Dat heb ik nu altijd willen leren. ik ben dus vanmorgen maar begonnen met dit studieboek....het is moeilijk hoor...."

Ik keek hem glimlachend aan en wenste hem succes. Op de gang vertelde de verzorgster dat de man al weken iedere ochtend opnieuw begon met zijn cursus Russisch.

Daar liep ik dan, in mijn Sinterklaaspak en die domme, kriebelende baard. Het voelde opeens ongepast.

Een held treedt je niet in verkleedkleren tegemoet.

* een al oudere blog over dementie, gepubliceerd op Die ene speld in de hooiberg